Kuşaklar Arası Bir Ses Duvarı: Babamızın Müziği Bizim İçin Ne Anlam Taşır?

     Pazar sabahları evin koridorlarında yankılanan o tanıdık melodileri düşünün. Bir önceki kuşağın büyük bir tutkuyla dinlediği, her notasını ezbere bildiği o yapıtlar, sizin için ne ifade ediyor? Çoğu zaman bu sesler, genç zihinler için sadece "eski" ya da "modası geçmiş" bir gürültü yığınından ibaret gibi görünür. Ancak bu reddedişin ardında yatan psikolojik ve kültürel mekanizmalar, sadece bir melodi tercihinden çok daha fazlasını anlatır. Babamızın sevdiği müzikten uzaklaşırken aslında sadece bir ritimden mi kaçıyoruz, yoksa o müziğin temsil ettiği tüm o değerler bütününden ve dünyadan mı?
     Müzikal gelişim süreci, bireyin içine doğduğu aile ortamında başlar ve bu ortamın sunduğu ses dünyası, çocuğun ilk müzikal hafızasını oluşturur. Aile, bireyin müzikle kurduğu ilişkinin ilk ve en güçlü basamağıdır. Çocukluk döneminde ebeveynlerin müzikal tercihleri, sorgulanmadan kabul edilen bir "doğal çevre" gibidir. Ancak birey kendi kimliğini inşa etmeye başladığında, bu çevreyle arasına mesafe koyma ihtiyacı hisseder. Bilimsel araştırmalar bu durumu şu şekilde destekler: "Anne ve babaların müzikal inançları ve deneyimleri, sonraki neslin aile içinde müziği nasıl deneyimlediğini ve ona nasıl değer verdiğini şekillendirmede merkezi bir öneme sahiptir." (Hallam, 2006, s. 147). Bu açıdan bakıldığında, babanın sevdiği müziği reddetmek, aslında ailenin sunduğu o hazır kimlik paketine karşı bir duruş sergileme biçimi olarak değerlendirilebilir.
     Bir müzik yapıtı, sadece teknik bir düzenleme değil, aynı zamanda belirli bir dönemin ruhunu, estetik ideallerini ve sosyal duruşunu taşır. Modernizm döneminin yüksek sanat ideallerini benimseyen bir kuşak ile Postmodernizmin getirdiği daha eklektik ve parçalı dünyayı yaşayan bir kuşak arasındaki müzikal kopuş, aslında zihinsel bir kopuştur. Bir yapıtın "güzel" ya da "anlamlı" bulunması, bireyin sosyal haritasındaki konumuyla doğrudan ilişkilidir. "Zevklerimiz, tercihlerimiz ve seçimlerimiz genellikle sahip olduğumuz değerler, geçmiş eğitimlerimiz ve aile geçmişimiz gibi faktörlerden etkilenir." (Green, 1986, s. 159). Dolayısıyla bir müzik tarzından kaçmak, o tarzın temsil ettiği tarihsel dönemin veya sosyal sınıfın getirdiği yükümlülüklerden de kaçmak anlamına gelebilir.
     Peki, bu kaçış neden bu kadar duygusal ve bazen sert olur? Psikolojik perspektiften bakıldığında, müziğin "sosyal bir vekil" olarak işlev gördüğü bilinmektedir. Müzik, dinleyicisi için sadece bir ses değil, bazen bir arkadaş, bazen de otoriter bir figürün yansıması olabilir. Babamızın dinlediği müzik, zihnimizde onun otoritesini, kurallarını veya bizimle olan duygusal mesafesini sembolize edebilir. Bu bağlamda, "Tek başına müzik dinlerken bir yapıtın sosyal bağları harekete geçirme olasılığı, müziğin potansiyel olarak toplumsal bir 'öteki' gibi davranmasıyla ilişkilidir." (Schäfer & Eerola, 2018, s. 137). Eğer babamızla kurduğumuz ilişkide bir "ötekileşme" ya da bağımsızlaşma arzusu varsa, onun müzikal dünyası bizim için aşılması gereken bir ses duvarına dönüşebilir.
     Kültürel kimliğin inşası, bireyin kendisini hem bir gruba ait hissetmesini hem de diğer gruplardan ayırmasını gerektirir. Klasik Müzik yapıtlarının o disiplinli yapısı ile Modern Kitle Müziği’nin sunduğu özgürlükçü ya da asi tınılar arasındaki çatışma, aslında bir dünya görüşü çatışmasıdır. Birey, kendi kuşağına ait müzikleri seçerek akranlarıyla bir bağ kurarken, ebeveynlerinin dünyasına ait sesleri dışarıda bırakır. Bu durum, bireyin kendi "benlik" kalesini inşa etme çabasıdır. Yapılan çalışmalar, bu sürecin profesyonel müzikal gelişimde de kritik olduğunu gösterir: "Enstrüman çalan kişilerin ailelerinin müzikle iç içe bireyler olmaları ve destekleyici bir ortam sunmaları müzikal gelişim açısından önem taşımaktadır." (Kar, 2022, s. 107). Ancak aynı aile, baskıcı bir müzikal standart dayattığında, birey bu gelişimi sürdürmek yerine tamamen farklı bir yöne savrulabilir.
     Müzikal tercihlerimizdeki o büyük boşluklar, aslında kuşaklar arasındaki o görünmez ama hissedilir mesafelerin yankısıdır. Babamızın sevdiği müzikten kaçarken, aslında onun dünyasındaki o belirli kurallardan, o dönemin yaşayış biçiminden ve belki de o seslerin bize hatırlattığı "evlat" olma sorumluluğundan kaçıyor olabiliriz. Ancak ilginç olan şudur ki, birey olgunlaştıkça ve kendi dünyasını tam olarak inşa ettiğinde, o kaçtığı seslere tekrar geri dönebilir. Çünkü artık o müzik babasının dünyasının bir işgali değil, kendi geçmişinin bir parçası olarak görülmeye başlanır. Müzik bu yönüyle hem bizi bizden önceki dünyadan ayıran sert bir kılıç hem de zamanı gelince o dünyayla bizi barıştıran gizli bir köprüdür. Sizce de bir gün, bugün nefret ettiğiniz o melodilerde babanızın sessizce anlattığı bir hikayeyi bulmanız mümkün değil mi?
     Kaynakça
     Green, B. (1986). The Inner Game of Music. New York: Doubleday.
     Hallam, S. (2006). Music Psychology in Education. London: IEE, University of London.
     Kar, B. (2022). Müzik Psikolojisi: Temel Kavramlar ve Tartışmalar (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
     Schäfer, K., & Eerola, T. (2018). Music as a potential ‘social other’. In A Distinct Musical Framework: The Framework of Chills. (Source document pages 61-137).
     ________________________
     Not: Metinler, “deneme yazıları”dır. Nesnel yaklaşımlarla oluşturulan metinlerin konusu, kurgusu, başvuru-kaynakları tarafımca belirlenmiş, dil ve akış yönünden yapay-zeka (AI) ile geliştirilmiştir. Safa Olgun