Dış dünya tamamen sessizliğe büründüğünde, zihnin derinliklerindeki tınılar susar mı yoksa daha mı gür çıkmaya başlar? Klasik müzik tarihinin en çarpıcı durumlarından biri, fiziksel duyma yetisini tamamen kaybetmiş bir bestecinin, tarihin en karmaşık ve görkemli orkestra yapıtlarını üretmeye devam edebilmesidir. Bu durum, ilk bakışta teknik bir imkansızlık gibi görünse de işitme psikolojisi ve estetik kuramları çerçevesinde "psişik içsel işitme" kavramıyla açıklanır.
Psişik içsel işitme, dışsal bir ses uyarımı olmasa dahi zihnin sesleri, akorları ve tonaliteleri hayal edebilme ve bellekte tutabilme becerisidir. İncelenen kaynaklarda bu durum, "fiziki dışsal işitmenin dışında, tahayyül ve belleğe dayanan ve çoğunlukla dışsal işitme kaybı durumlarında da işleyen psişik içsel işitme bulunmaktadır" (Michels, U., dtv-Atlas zur Musik, s. 81) şeklinde tanımlanır. Bu yeti sayesinde bir sanatçı, kağıt üzerindeki notaları sadece görsel birer simge olarak değil, zihninde yankılanan canlı ve hacimli sesler olarak deneyimleyebilir.
Bir insan hiç duymadığı bir yapıtın kurgusunu zihninde nasıl kusursuzca yapabilir? Bilişsel yaklaşımlara göre, müzikal düşünme eylemi aslında seslerle kurulan bir tür içsel dildir. Kuramsal metinlerin de vurguladığı üzere, "işitme, müzik için düşünmenin ne olduğudur" (Lange, D. M., A Historical Study of Edwin Gordon’s Music Learning Theory, s. 53). Yıllarca süren profesyonel deneyim, seslerin zihinsel bir haritasını oluşturur; besteci, sessiz bir odada çalışırken aslında "içsel işitmesinden gelen önerileri takip ederek" (Vickhoff, B., A Perspective Theory of Music Perception and Emotion, s. 162) yapıtını zihninde canlandırır ve kağıda döker.
Sesin fiziksel bir titreşim olmaktan çıkıp tamamen zihinsel bir görüye dönüştüğü bu süreç, yaratıcılığın maddedden bağımsızlaşabileceğini kanıtlar. Acaba müzik sadece kulakla duyulan fiziksel bir dalga mıdır, yoksa zihnimizin sessizlik içinde kurduğu en büyük hayal mi? Bu sorunun cevabı, insanın ses evrenini sadece dışarıdan değil, en çok da içeriden nasıl anlamlandırdığında gizli olabilir.
Kaynakça
Lange, D. M. (2020). A Historical Study of Edwin Gordon’s Music Learning Theory (Doctoral dissertation, West Virginia University). Erişim adresi: https://researchrepository.wvu.edu/etd/11534
Michels, U. (1977). dtv-Atlas zur Musik: Tafeln und Texte. München: Deutscher Taschenbuch-Verlag.
Vickhoff, B. (2008). A Perspective Theory of Music Perception and Emotion. Gothenburg: Gothenburg University. Erişim adresi: https://gupea.ub.gu.se/handle/2077/17434
-------------------------------------------------
Not: Metnin konusu/kaynakları/biçemi (üslubu) tarafımdan belirlenmiş/kurgulanmış; yapay zeka “NotebookLM” ile dil ve akış yönünden geliştirilmiştir.